Wie niet ontbijt, wordt dik

Door Sandra Kooij

Vetzucht bij kinderen Onderzoek naar de achtergronden van de epidemie van vetzucht die Amerika op dit moment overspoelt, heeft geleid tot allerlei nuttige inzichten. Bekend is dat meer groente en fruit, minder suiker, meer bewegen, en minder computeren of tv kijken het gewicht helpt beheersen. Minder bekend is het feit dat regelmatige, driemaal daagse maaltijden van invloed zijn op het uitblijven van overgewicht.

 

 

Niet ontbijten leidt tot snacken ‘s middags
Kinderen en adolescenten die de eerste maaltijd van de dag, het ontbijt overslaan, zijn dikker dan leeftijdgenoten die wel ontbijten. In onderzoek bij Nederlandse families kwam naar voren dat 1 op de 7 families niet ontbijt; in Canada is dit 1 op de 10 (1-4). De kinderen aten meer eiwitrijke lunches en meer koolhydraten aan het eind van de middag en dit leidde tot een hoger gewicht en een hogere BMI vergeleken met kinderen die wel ontbijt hadden gehad. Kinderen die wel ontbijten presteren bovendien beter op school (5). Het is voorstelbaar dat het overslaan van het ontbijt later op de dag wordt ingehaald. Dan is het alleen niet het moment voor een gezonde maaltijd, maar zijn marsen, chips, cola, en breezers wel voorhanden. Wie wel eens ‘s middags een Nederlandse supermarkt ingaat kan dit patroon letterlijk waarnemen: hele groepen scholieren die vooral dit soort producten kopen.

Eetpatroon bij volwassenen met ADHD
In Nederlands onderzoek bij 120 volwassenen met ADHD van 18-56 jaar had bijna 60% last van eetproblemen, met name vreetbuien. De meesten noemden het eetgedrag ‘impulsief' of ‘om rustig van te worden'. De frequentie van de vreetbuien was bij bijna 40% een of meerdere malen per dag, bij 40% minimaal een keer per week en bij de rest minimaal een keer per maand. Opvallend waren de opmerkingen van een aantal patiënten dat zij vergaten te eten of dat zij de maaltijden niet of slecht planden (6).

Vreetbuien en gewicht bij ADHD
Het gewicht schommelde bij 37% van de 120 patiënten behoorlijk. Het gewicht wisselde tussen de 10 en 20 kg bij 22%, en meer dan 20 kg bij ruim een derde van de groep. Van een subgroep van 54 patiënten waren lengte en gewicht bekend. 65% van degenen met een BMI boven de 25 hadden vreetbuien, vergeleken met 35% van degenen met een BMI onder de 25. Er lijkt een trend voor een verband tussen vreetbuien en een hoger BMI. Van degenen met een BMI hoger dan 30 (n=6, 11%) hadden allen een patroon van eetproblemen, een wisselend gewicht en vreetbuien.
Omgekeerd is in klinieken voor eetstoornissen recent aangetoond dat 27% van de patiënten met vreetbuien en/of overgewicht ADHD heeft (7, 8). Bij BMIs hoger dan 40 was de kans op ADHD zelfs 42% (9).

Niet ontbijten bij een verlate slaapfase
78% van de volwassenen met ADHD gaan laat naar bed en staan het liefst ook laat op. Dit slaappatroon wordt wel een verlate slaapfase genoemd, die samenhangt met een verstoring van de biologische klok. Opvallend vaak slaan zij vervolgens minimaal het ontbijt, en soms ook de lunch over. Patiënten met ADHD geven aan dat zij vergeten te eten, de maaltijden slecht plannen, en daardoor onregelmatig, en vaak pas later op de dag eten. Het is voorstelbaar dat de vreetbuien daardoor optreden, aangezien eerdere maaltijden zijn uitgesteld of overgeslagen. Dit patroon van uitstellen van maaltijden en vergeten te eten kan samenhangen met de concentratie- en organisatieproblemen bij ADHD, maar ook met de bij ADHD verstoorde biologische klok, of het circadiane ritme (10, 11). Overgewicht kan daarnaast bij ADHD optreden door toename van de eetlust in de winter bij degenen met winterdepressie. Winterdepressie komt voor bij 30% van de volwassenen met ADHD (12, 13). Winterdepressie hangt eveneens samen met een verstoring van de biologische klok (14).
Een verlate slaapfase leidt vaak tot een kortere duur van de slaap. Recent werd in een meta-analyse van 30 studies bij kinderen en volwassenen aangetoond dat een kortere slaapduur geassocieerd is met overgewicht (15).

Toekomst
Meer onderzoek naar de verbanden tussen de verlate slaapfase, het overslaan van het ontbijt, vreetbuien en overgewicht bij kinderen en volwassenen met ADHD is noodzakelijk. Volwassenen die bij PsyQ Den Haag in behandeling komen worden hier nu op onderzocht.

Zolang de oorzaken van het overslaan van het ontbijt bij ADHDers nog niet precies bekend zijn, is het simpele advies om voortaan te ontbijten voor patiënten waarschijnlijk niet voldoende. Maar wel staat vast dat degenen die erin slagen te ontbijten, in elk geval meer kans hebben hun gewicht in de hand te houden.

Referenties
1. Boere-Boonekamp MM, L'Hoir MP, Beltman M, Bruil J, Dijkstra N, Engelberts AC (2008): Overweight and obesity in preschool children (0-4 years): behaviour and views of parents. Ned Tijdschr Geneeskd. 152:324-330.
2. Dubois L, Girard M, Potvin Kent M, Farmer A, Tatone-Tokuda F (2008): Breakfast skipping is associated with differences in meal patterns, macronutrient intakes and overweight among pre-school children. Public Health Nutr. 18:1-10.
3. Mota J, Fidalgo F, Silva R, Ribeiro JC, Santos R, Carvalho J, et al. (2008): Relationships between physical activity, obesity and meal frequency in adolescents. Ann Hum Biol. 35:1-10.
4. Malinauskas BM, Raedeke TD, Aeby VG, Smith JL, Dallas MB (2006): Dieting practices, weight perceptions, and body composition: a comparison of normal weight, overweight, and obese college females. Nutr J. 5:11.
5. Berkey CS, Rockett HR, Gillman MW, Field AE, Colditz GA (2003): Longitudinal study of skipping breakfast and weight change in adolescents. Int J Obes Relat Metab Disord. 27:1258-1266.
6. Kooij JJS (2001): Eetproblemen bij volwassenen met ADHD. PsyQ, psycho-medische programma's, niet gepubliceerde data.
7. Cortese S, Isnard P, Frelut ML, Michel G, Quantin L, Guedeney A, et al. (2007): Association between symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder and bulimic behaviors in a clinical sample of severely obese adolescents. Int J Obes (Lond). 31:340-346.
8. Fleming JP, Levy LD, Levitan RD (2005): Symptoms of attention deficit hyperactivity disorder in severely obese women. Eat Weight Disord. 10:e10-13.
9. Altfas JR (2002): Prevalence of attention deficit/hyperactivity disorder among adults in obesity treatment. BMC Psychiatry. 2:9.
10. Qin LQ, Li J, Wang Y, Wang J, Xu JY, Kaneko T (2003): The effects of nocturnal life on endocrine circadian patterns in healthy adults. Life Sci. 73:2467-2475.
11. Van Veen MM, Kooij JJS, Boonstra AM, Van Someren EJW (2008): Disrupted circadian rhythm in adults with ADHD and chronic sleep onset insomnia, submitted.
12. Amons P, Kooij J, Haffmans P, Hoffman T, Hoencamp E (2006): Seasonality of mood disorders in adults with lifetime attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). Journal of Affective Disorders. 91:251-255.
13. Levitan RD, Masellis M, Lam RW, Muglia P, Basile VS, Jain U, et al. (2004): Childhood inattention and dysphoria and adult obesity associated with the dopamine D4 receptor gene in overeating women with seasonal affective disorder. Neuropsychopharmacol. 29:179-186.
14. Lewy AJ, Lefler BJ, Emens JS, Bauer VK (2006): The circadian basis of winter depression. Proc Natl Acad Sci U S A. 103:7414-7419.
15. Cappuccio P.F., Taggart F.M., Kandal, N-B, Currie, A., Peile, E. Saverio, S. Miller, M.A. Sleep (2008); 31(5):619-626.