Hoe werkt de behandeling van een persoonlijkheidsstoornis?

pdf

Borderline-, vermijdende- of een obsessief compulsieve (OCPS) persoonlijkheidsstoornis kunnen je dagelijkse leven flink belemmeren, maar zijn vaak ook goed te behandelen met therapie. Hoe ziet een behandelproces er eigenlijk uit? Welke soorten behandeling zijn er? En wat maakt therapie lastig? Aan het woord klinisch psycholoog Nelleke Huson en systeemtherapeut Henk Weerheijm over het traject van een behandeling.

“Als je je aanmeldt bij PsyQ kom je eerst in de zogenoemde intakestraat terecht”, zegt Nelleke Huson. “Dat betekent dat jij als patiënt op een dag verschillende mensen ziet in die “straat”. Het begint met een interview door een psycholoog. Dat gesprek gaat over je klachten, hoe lang deze al spelen, over eerdere behandelingen, je familiegeschiedenis en heel belangrijk, de hulpvraag: wat wil ik veranderen? Vervolgens krijg je een aantal tests. Zo ontstaat er een breed beeld en bepalen we een diagnose, die we aan jou voorleggen en samen bespreken we wat voor therapie passend zou zijn.”

“Soms moesten patiënten wel een jaar wachten op een passende behandeling. Dat is natuurlijk onacceptabel.”

“Helaas kampten we de afgelopen jaren met lange wachtlijsten door de toenemende vraag naar therapie, bezuinigingen op de GGZ en langdurige behandelingen”, vervolgt Nelleke. “Soms moesten patiënten wel een jaar wachten op een passende behandeling. Dat is natuurlijk onacceptabel. De wachttijden proberen we in te korten door meer personeel aan te nemen, maar ook door (doel)gerichter te gaan behandelen. Tot nu toe hebben we de wachtlijsten meer dan kunnen halveren.”

Keuze uit veel verschillende soorten behandelingen

Het volledige behandelaanbod voor persoonlijkheidsstoornissen van PsyQ bestaat uit diverse groepstherapieën, individuele therapieën en systeemtherapie. “Systeemtherapie noemen we ook wel relatie- en gezinstherapie. Je gaat als stel of gezin in therapie. Het is erop gericht dat er iets verandert in de interactie”, legt Henk Weerheijm uit. “Ik behandel veel mensen met borderline problematiek. Zij hebben redelijk vaak een specifieke manier van het uitzoeken van partners. Een partner met hechtingsproblematiek of een die aanvankelijk veel veiligheid lijkt te verschaffen, maar dan uiteindelijk iemand blijkt te zijn die mishandelt of manipuleert.”

Groepstherapie is spannend, maar effectief

“Mensen met klachten behorende bij borderline, OCPS en vermijding zijn goed in een groep te behandelen”, zegt Nelleke. “Mensen ervaren problemen altijd in relatie tot de ander. In een groep kan je dit direct aanpakken. Bij individuele therapie duurt het langer voordat je bij de kern van het probleem komt. Een groep is voor veel mensen vaak spannender, maar om te veranderen heb je wel optimale spanning nodig. Als het angstniveau te hoog is of trauma te veel op de voorgrond staat, dan is een groep niet altijd even behulpzaam. Dan werkt individuele therapie of een aangepaste groepstherapie (vaak een training) beter.”

“Om te veranderen heb je optimale spanning nodig."

Het belang van doelen stellen tijdens een behandeling

“Concrete doelen stellen tijdens een behandeling is lastig voor veel patiënten, maar essentieel”, zegt Nelleke. “Waar gaan we aan werken, hoe vaak en hoe lang. Als je naar de fysiotherapeut gaat en je zegt: “Ik heb pijn in mijn lichaam”. Dan is dat te vaag. Dat geldt ook voor psychische klachten. Je kan zeggen: “Ik voel me rot en ik wil wat gelukkiger worden.” Daar kunnen we over praten, maar dat is niet gericht en effectief genoeg.” Henk: “Wat mensen lastig vinden bij systeemtherapie is het omgaan met de verschillende emoties, verlangens en belangen. “Jij moet dat anders doen. Als jij nou maar zus of zo doet, dan gaat het veel beter tussen ons”, vaak vliegen de verwijten over en weer. Maar dat heeft totaal geen zin. Je kunt niet verwachten dat de ander verandert want daar heb je geen invloed op. Wel kun je kijken naar je eigen aandeel.”

Herstel van een persoonlijkheidsstoornis is mogelijk

Eind vorige eeuw was de opinie dat borderline een stoornis is waar je je leven niet vanaf komt. Inmiddels blijkt herstel in veel gevallen mogelijk. Zo blijken o.a. dialectische gedragstherapie (DGT) en Mentalization Based Treatment (MBT) effectieve behandelingen. Hetzelfde geldt voor schematherapie. Henk: “Bij systemische schematherapie kijk ik met name naar de individuele en gezamenlijke geschiedenis van mensen. Soms hebben mensen een hele nare opvoeding gehad en zijn ze geneigd om te gaan herhalen of doen ze juist het tegenovergestelde. “Mijn kind mag niks te kort komen”, hoor je dan. Maar alleen maar toegeven is ook verwaarlozen, want een kind heeft grenzen nodig.”

“Medicatie werkt op de symptomen, niet op de persoonlijkheid.”

Voor OCPS en vermijding geldt ook dat het vaak goed te behandelen is in therapie. “Bijvoorbeeld door te onderzoeken welke emoties achter de dwang of de vermijding zitten die je niet durft te voelen of met oefeningen waardoor je weer grip op je leven of op jezelf krijgt”, zegt Nelleke daarover. ‘Medicatie kan voorgeschreven worden ter aanvulling of ondersteuning van de behandeling, maar dit werkt alleen op de symptomen (als bijvoorbeeld angst en somberheid) en niet op de persoonlijkheid.”

Behandelingen zijn nu korter maar krachtiger

Nelleke ziet tot slot vernieuwing op het gebied van de duur van een behandeling: “We behandelen krachtiger en dan kan het dus korter. Langdurig behandelen levert vaak niet meer resultaat op . De behandeling heeft nu een duidelijk begin en een eind. Dit komt ook de wachttijden ten goede. Stoppen met therapie blijft spannend, maar is tevens onderdeel van de therapie. Daar moet je, ook als therapeut, niet voor terugdeinzen. Het blijkt dat de veranderingen ook na therapie doorgaan. En uiteraard, mocht je later opnieuw hulp nodig hebben, kan iemand zich altijd weer aanmelden.”

Meer weten over persoonlijkheidsstoornissen? Lees meer over borderline problematiek, obsessief compulsieve of vermijdende persoonlijkheidsstoornis. Benieuwd of je zelf last hebt van een persoonlijkheidsstoornis? Doe hier onze test.