Methylfenidaat (o.a. Ritalin, Concerta) en dextro-amfetamine behoren beide tot de zogenaamde stimulantia. Dat wil zeggen dat het amfetamine-achtige stoffen zijn die onder de Opiumwet vallen. Dit betekent dat elk recept gecontroleerd wordt door de apotheek en de Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid. Beide middelen werken goed voor de ADHD-symptomen en hebben vergelijkbare bijwerkingen, al lijken de bijwerkingen bij dextro-amfetamine milder. Methylfenidaat en dextro-amfetamine zijn beide eerste keus medicijnen voor ADHD (Richtlijn ADHD bij volwassenen deel I, NVvP, sept 2015).
 

De verschillen

Het werkingsmechanisme
Ritalin remt in de synaps (schakelcel voor signalen in de hersenen) de heropname van de neurotransmitters (boodschapperstoffen) dopamine en noradrenaline, terwijl dextro-amfetamine de afgifte van deze stoffen bevordert. Door dit verschil in werkingsmechanisme is het mogelijk dat je niet op het ene, maar wel op het andere middel reageert. Samen zijn deze middelen bij 89% van de kinderen met ADHD effectief. Methylfenidaat alleen is effectief bij zo'n 70% van de kinderen en volwassenen.
Dus als methylfenidaat niet of onvoldoende werkt kan dextro-amfetamine geprobeerd worden, omdat een niet onaanzienlijk aantal mensen daar in zo'n geval wél baat bij heeft. Veel mensen reageren goed op beide middelen, zodat je achtereenvolgens beide zou kunnen proberen om het meest optimale middel te kiezen.
De werkingsduur
Deze is van Ritalin 2-4 uur, van dextro-amfetamine 4-5 uur. Dit betekent dat je 3-6x per dag je medicatie op tijd moet innemen voor een stabiel effect.
De gebruikte dosering
Dextro-amfetamine is tweemaal zo sterk als methylfenidaat, daarom wordt bij dextro-amfetamine de helft van de dosis van methylfenidaat voorgeschreven. Een voorbeeld: als iemand van 80 kg maximaal 80 mg methylfenidaat per dag gebruikt, is dat voor dextro-amfetamine 40 mg per dag.
Langwerkende medicatie
Langwerkende ADHD medicatie bestaat in verschillende vormen en merken met als grondstof methylfenidaat (Concerta, Equasym, Medikinet, Methylfenidaat Retard Sandoz, Mylan of Regenboog, Dexmethylfenidaat Retard Regenboog).  De werkingsduur varieert afhankelijk van het merk bij volwassenen van 6-12 uur. Deze medicatie hoeft maar 2x per dag te worden ingekomen, dat is een voordeel want vaker leidt vaak tot vergeten en daardoor minder effect. Er is 1 langwerkende vorm van Dextro-amfetamine beschikbaar, Dexamfetamine Retard Regenboog, deze werkt 8 uur.
In de Verenigde Staten zijn Adderall en Vyvanse geregistreerd voor ADHD. Adderall is een combinatiepreparaat van verschillende amfetamines, waaronder dextro-amfetamine. Van de langwerkende Adderall XR wordt een werkingsduur tot 12 uur beschreven, maar dit middel is in Nederland niet verkrijgbaar. Vyvanse (in Europa: Elvanse) bevat alleen dextro-amfetamine en werkt ongeveer 14 uur.

Eindredactie: Mw. Dr. J.J.Sandra Kooij, psychiater.